Zastosowanie współczynników wyrównawczych LAF (Location Adjustment Factor) to sposób na uwzględnienie przy zakupie energii cieplnej do ogrzewania niekorzystnego położenia danego lokalu mieszkalnego w bryle budynku. Podstawę do ich wyznaczenia stanowi bilans cieplny lokalu mieszkalnego wykonany zgodnie z warunkami wskazanymi w normie PN-EN 12831, a następnie obliczenia zapotrzebowania na energię użytkową zgodnie z normą PN EN 13790.
Współczynnik LAF uzyskany metodą bilansową uwzględnia m.in. następujące czynniki:
- straty ciepła wynikające z różnej konstrukcji przegród budowlanych oraz rodzaju wentylacji,
- układ i rozmiar stolarki,
- usytuowanie budynku i lokalu względem stron świata,
- osłonięcie budynku,
- straty ciepła przez przegrody do przestrzeni wspólnych,
- zajmowaną powierzchnię.
W wyniku wykonanego bilansu cieplnego wyznaczone zostanie projektowe zapotrzebowanie na użyteczną energię cieplną dla każdego lokalu w analizowanej nieruchomości. Następnie wartość współczynnika LAF równą jeden przypisuje się jednostce o najmniejszym wskaźniku zapotrzebowania na energię (kWh/m2 powierzchni ogrzewanej lokalu), która w dalszych rozważaniach będzie stanowiła lokal referencyjny.
Współczynnik pozostałych lokali będzie zawierał się w przedziale od 0 do 1, przy czym im niższa wartość współczynnika LAF, tym wyższe jest jednostkowe zapotrzebowanie na energię danego lokalu wynikające z niekorzystnego położenia w bryle budynku.
Dlaczego oblicza się współczynniki wyrównawcze w budynkach wielorodzinnych?
Zgodnie z art. 45a pkt. 9 Prawo Energetyczne:
Właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego dokonuje wyboru metody rozliczania całkowitych kosztów zakupu ciepła na poszczególne lokale mieszkalne i użytkowe w tym budynku, tak aby wybrana metoda, uwzględniając współczynniki wyrównawcze zużycia ciepła na ogrzewanie, wynikające z położenia lokalu w bryle budynku przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowych warunków eksploatacji budynku określonych w odrębnych przepisach, stymulowała energooszczędne zachowania.
Zgodnie z powyższym Ustawodawca nie uzależnia uwzględniania współczynników wyrównawczych LAF od rodzaju urządzenia pomiarowego wykorzystywanego do rozliczania energii cieplnej, jednak narzuca, że rozliczenie to ma być możliwie sprawiedliwe dla każdego z mieszkańców.
Zatem obliczenia przeprowadza się zarówno w przypadku użytkowania podzielników kosztów ciepła, jak i ciepłomierzy.
Case study – opis warunków brzegowych
Analizie poddana została 5-kondygnacyjna nieruchomość znajdująca się w centralnej Polsce, oddana do użytku w 2020 r. Zasób mieszkaniowy analizowanego budynku składa się z 29 lokali o łącznej powierzchni mieszkalnej 1698,1 m2.
Budynek spełnia warunki izolacyjności cieplnej przegród poprzez wykorzystanie wełny mineralnej gr. 24 cm do ocieplenia stropodachu, 12 cm do ocieplenia stropu piwnicy oraz wełny w przedziale 15 do 20 cm do ocieplenia murowanych ścian zewnętrznych budynku.
Prawidłowe warunki eksploatacji budynku przyjęte zostały na podstawie Obwieszczenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 kwietnia 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (z późniejszymi zmianami).
Zgodnie z § 134 Rozporządzenia przyjęto temperatury obliczeniowe dla pomieszczeń w budynku:
| Temperatura obliczeniowa | Pomieszczenie budynku |
|---|---|
| 5°C | Garaż wielostanowiskowy |
| 8°C | Klatki schodowe w budynkach mieszkalnych |
| 20°C | Pokoje mieszkalne, przedpokoje, kuchnie, WC (ustęp) |
| 24°C | Łazienki |
Wewnętrzna temperatura każdego z lokali mieszkalnych stanowi średnioważoną wartość zgodnie z powyższymi kryteriami.
Wyniki uzyskane na podstawie metody bilansu cieplnego
| Kondygnacja | Lokal | Powierzchnia | Sezonowe zapotrzebowanie na energię, kWh/rok | Wskaźnik jednostkowy kWh/m² | Współczynnik LAF |
|---|---|---|---|---|---|
| Parter | 1 | 65,46 | 1 524,16 | 23,28 | 0,608 |
| Parter | 2 | 67,81 | 1 259,76 | 18,58 | 0,761 |
| Parter | 3 | 67,09 | 1 193,70 | 17,79 | 0,795 |
| Parter | 4 | 82,64 | 1 470,75 | 17,80 | 0,795 |
| Parter | 5 | 77,49 | 1 498,85 | 19,34 | 0,731 |
| Parter | 6 | 35,51 | 657,71 | 18,52 | 0,764 |
| Parter | 7 | 62,02 | 1455,58 | 23,47 | 0,603 |
| Parter | 8 | 62,94 | 1 829,47 | 29,07 | 0,487 |
| Środkowe | 9 | 44,15 | 624,58 | 14,15 | 1,000 |
| Środkowe | 10 | 66,60 | 1057,51 | 15,88 | 0,891 |
| Środkowe | 11 | 72,38 | 1257,82 | 17,38 | 0,814 |
| Środkowe | 12 | 50,82 | 889,69 | 17,51 | 0,808 |
| Środkowe | 13 | 51,23 | 946,37 | 18,47 | 0,766 |
| Środkowe | 14 | 35,31 | 636,89 | 18,04 | 0,784 |
| Środkowe | 15 | 62,09 | 1359,99 | 21,90 | 0,646 |
| Środkowe | 16 | 63,03 | 1380,97 | 21,91 | 0,646 |
| Środkowe | 17 | 44,09 | 623,88 | 14,15 | 1,000 |
| Środkowe | 18 | 67,10 | 1062,58 | 15,84 | 0,893 |
| Środkowe | 19 | 72,10 | 1254,42 | 17,40 | 0,813 |
| Środkowe | 20 | 50,57 | 887,04 | 17,54 | 0,807 |
| Środkowe | 21 | 51,11 | 784,04 | 15,34 | 0,922 |
| Najwyższa kondygnacja | 22 | 35,81 | 671,45 | 18,75 | 0,754 |
| Najwyższa kondygnacja | 23 | 62,59 | 1375,43 | 21,98 | 0,644 |
| Najwyższa kondygnacja | 24 | 63,20 | 1389,62 | 21,99 | 0,643 |
| Najwyższa kondygnacja | 25 | 44,40 | 659,89 | 14,86 | 0,952 |
| Najwyższa kondygnacja | 26 | 66,82 | 1071,06 | 16,03 | 0,883 |
| Najwyższa kondygnacja | 27 | 72,22 | 1377,51 | 19,07 | 0,742 |
| Najwyższa kondygnacja | 28 | 50,01 | 938,84 | 18,77 | 0,754 |
| Najwyższa kondygnacja | 29 | 51,51 | 812,63 | 15,78 | 0,897 |
Analiza metodą lokal po lokalu wskazuje, że najwyższym jednostkowym zapotrzebowaniem na energię charakteryzuje się lokal nr 8, który znajduje się na elewacji północnej nad wjazdem do garażu.
Lokale referencyjne (nr 17 i nr 9), które uzyskały LAF o wartości 1,00 znajdują się na elewacji południowej w środkowych kondygnacjach budynku.
Szczegółowa analiza metodą bilansu cieplnego pokazuje, jak zróżnicowana i nieoczywista na pierwszy rzut oka jest fizyka cieplna analizowanego budynku.
Dla porównania otrzymane wyniki zestawimy z tzw. metodą tablicową wg zaleceń CORBIT „INSTAL”, która od lat nie jest już zalecaną metodologią z uwagi na bazowanie na doborze LAF na podstawie ogólnych kryteriów, takich jak liczba ścian zewnętrznych, położenie lokalu (parter, piętro pośrednie, ostatnia kondygnacja).
Porównanie wyników z metodą tablicową CORBIT „INSTAL”
| Lokal | Współczynnik LAF | Wskaźnik LAF „CORBIT” | Różnica, % |
|---|---|---|---|
| 1 | 0,608 | 0,80 | 24% |
| 2 | 0,761 | 0,80 | 5% |
| 3 | 0,795 | 0,90 | 12% |
| 4 | 0,795 | 0,90 | 12% |
| 5 | 0,731 | 0,90 | 19% |
| 6 | 0,764 | 0,80 | 5% |
| 7 | 0,603 | 0,80 | 25% |
| 8 | 0,487 | 0,90 | 46% |
| 9 | 1,000 | 0,90 | -11% |
| 10 | 0,891 | 1,00 | 11% |
| 11 | 0,814 | 1,00 | 19% |
| 12 | 0,808 | 1,00 | 19% |
| 13 | 0,766 | 1,00 | 23% |
| 14 | 0,784 | 0,90 | 13% |
| 15 | 0,646 | 0,90 | 28% |
| 16 | 0,646 | 1,00 | 35% |
| 17 | 1,000 | 1,00 | 0% |
| 18 | 0,893 | 1,00 | 11% |
| 19 | 0,813 | 1,00 | 19% |
| 20 | 0,807 | 0,90 | 10% |
| 21 | 0,922 | 0,90 | -2% |
| 22 | 0,754 | 0,80 | 6% |
| 23 | 0,644 | 0,80 | 20% |
| 24 | 0,643 | 0,90 | 29% |
| 25 | 0,952 | 0,90 | -6% |
| 26 | 0,883 | 0,90 | 2% |
| 27 | 0,742 | 0,90 | 18% |
| 28 | 0,754 | 0,80 | 6% |
| 29 | 0,897 | 0,80 | -12% |
Znamienne dla obliczeń tablicowych jest niedoszacowanie lokalu o wykazanym najwyższym obliczeniowym zapotrzebowaniu na energię. Procentowa różnica na niekorzyść właściciela lokalu nr 8 wynosi aż 46%.
“
Ekspert radzi
„Obliczenia typu OZC wykonane w profesjonalnym oprogramowaniu komputerowym na podstawie aktualnych danych technicznych i szczegółowej inwentaryzacji budowlanej są jedyną metodą pozwalającą na dokładne określenie współczynników wyrównawczych LAF, z uwagi na uwzględnienie wszystkich nieregularności bryły budynku oraz transferu ciepła pomiędzy przestrzeniami o różnej temperaturze wewnętrznej.
Każda nieprawidłowo wyznaczona wartość współczynnika LAF może prowadzić do niesprawiedliwego obciążenia mieszkańców kosztami ogrzewania.”
— AEnergis
Rozliczenie kosztów ogrzewania uwzględniając współczynniki wyrównawcze
Skomplikowane obliczenia przekładają się na precyzyjne wartości liczbowe. Jak jednak wprowadzić w życie Wspólnoty Mieszkaniowej rezultaty wykonanych obliczeń? Dobrze pokazuje to poniższa grafika:
“
Ekspert radzi
„Prawidłowe wyznaczenie współczynników wyrównawczych nie prowadzi do obniżenia faktury za energię cieplną, a wyłącznie do sprawiedliwej redystrybucji zakupionej od Dostawcy energii cieplnej. W przypadku działań skierowanych na redukcję energii konieczne jest wykonanie audytu energetycznego pozwalającego na sformułowanie profesjonalnej analizy energetycznej budynku celem określenie korzyści ekonomicznych z dostępnych rozwiązań technicznych.
— AEnergis
W czym możemy pomóc?
Przygotowujemy precyzyjne obliczenia współczynników wyrównawczych LAF w oparciu o bilans cieplny każdego lokalu mieszkalnego.
W efekcie końcowym nasi Klienci otrzymują dokumentację poglądową z najważniejszymi parametrami, jak pokazano w części niniejszego artykułu, oraz dodatkową pełną dokumentację z obliczeń cieplnych do wglądu każdego zainteresowanego mieszkańca.
